ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )
679
تاريخ ذو القرنين ( فارسى )
امتعه و اشيا كه خاصه به مصارف ايشان تعيين شده باشد ، بياورد و كذلك اين اختيارات به تمامه دربارهء وكيل و كارگزار و كونسل دولت ايران كه مقيم دربار دولت روس باشند ، مرعى و ملحوظ خواهد شد و كسانى كه از اهل ايران براى خدمت ايلچى يا وكيل و كونسلها و حاميان تجارت دولت روس لازم است ، مادامى كه نزد ايشان باشند ، مانند تبعهء روس از حمايت ايشان بهرهمند خواهند بود ، و ليكن اگر شخصى از آنها مرتكب به جرمى شود كه موافق به قوانين ملكيه مستحقّ تنبيه باشد ، در آن صورت وزير دولت ايران يا حاكم ، يا در جايىكه آنها نباشند ، بزرگ ولايت ، مجرم را به واسطه [ اى ] از ايلچى يا وكيل يا كونسل در نزد هركدام كه باشد مطالبه مىكند تا اجراى عدالت شود و اگر اين مطالبه مبنى باشد بر دلايلى كه جرم و تقصير متهم را ثابت كند ، ايلچى يا وكيل يا كونسل در دادن آن مضايقه نخواهند كرد . فصل هفتم : همهء ادّعاها و امور متنازع فيها كه ما بين تبعهء روسيه باشد ، بالانحصار به ملاحظه و قطع و فصل وكيل يا كونسلهاى اعليحضرت ايمپراطورى برطبق قوانين و عادات « 1 » دولت روسيه مرجوع مىشود و همچنين است منازعات و ادعاهايى كه ما بين تبعهء روس و تبعهء دولت ديگر اتفاق افتد ، در حالتى كه طرفين آن راضى شوند و منازعات و ادعايى كه ما بين تبعهء روس و ايران واقع شود ، به ديوان حاكم شرع يا حاكم عرف ولايت ، معروض و محوّل مىگردد و ملحوظ و طىّ نمىشود مگر در حضور ترجمان وكيل يا كونسلها ، چون اينگونه ادعاها كه يك دفعه موافق قانون طىّ شده باشد ، دوباره استعلام نمىتواند . هرگاه اوضاع نوعى باشد كه اقتضاى تحقيق و ملاحظه ، ثانى كند ، بدون اينكه وكيل يا كارگزار يا كونسل روسيه را سابقا از آن اخبار شود ، ملاحظه نمىتواند شد . درين حالت آن امر استعلام و محكوم عليه مىتواند گرديد مگر در دفترخانهء اعظم پادشاهى كه در تبريز يا در طهران باشد ، كذلك در حضور يك نفر ترجمان وكيل يا كونسل روسيه . فصل هشتم : كار قتل و امثال آن گناههاى بزرگ كه در ميان خود رعاياى روسيه
--> ( 1 ) . مجلس : « عادت »